Гурван их тал нутгийн залуучуудын дипломат харилцаа: Монгол Улсад ШХАБ-ын Ард түмний дипломатын төв яагаад хэрэгтэй вэ?
(Монгол Улс, Оросын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 105 жилийн ойд)
2026 оны арваннэгдүгээр сар том ойгоор түүхэнд бичигдэх болно. Монгол Улс, Оросын хооронд 1921 оны арваннэгдүгээр сарын 13-нд дипломат харилцаа тогтоосоноос хойш 105 жил өнгөрчээ. Нэг зуунаас илүү жилийн турш манай ард түмэн дайн ба энх тайвны үед, барилга байгууламж, шинэчлэлийн жилүүдэд хамт алхаж ирлээ. Дэлхийн газрын зураг өөрчлөгдөж байсан ч хөршүүдийн нөхөрлөл хэзээ ч өөрчлөгдөөгүй. Олон туйлт ертөнцийн өнөө үед энэ нөхөрлөл шинэ утга, шинэ хэлбэртэй болж байна. Тэдгээрийн нэг нь аль хэдийн үүдийг нь тогшиж байна.
Монгол Улс – Евразийн яриа хэлэлцээний зүрх
“Газар зүй бол хувь тавилан” гэж эртний хүмүүс хэлдэг байжээ. Монгол Улс Орос, Хятад гэсэн хоёр их гүрний хооронд оршдог. Гэвч манай улс газрын зураг дээрх “буфер” төдий биш, харин гүүр юм. Соёл, хэл, уламжлалын гүүр, өнөөдөр бүр ч чухал болоод буй дипломатын гүүр юм.
2026 онд бид Оростой харилцсаны 105 жилийн ойг тэмдэглээд зогсохгүй байна. Монгол Улс Хятадтай стратегийн түншлэлээ тууштай хөгжүүлж, Төв Азийн орнуудтай харилцаагаа гүнзгийрүүлж, Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагын (ШХАБ) хүрээнд өөрийн байр суурийг тууштай бэхжүүлж байна. ШХАБ-ын яриа хэлэлцээний түншийн статустай манай улс Евразид итгэлцлийн шинэ тогтолцоог бүрдүүлэхэд идэвхтэй оролцогч болох бэлэн байдал, чадавхитай.
Гэвч дипломат ажил гэдэг нь зөвхөн ерөнхийлөгчдийн гэрээнд тавьсан гарын үсэг биш. Жинхэнэ, амьд дипломат ажил хүмүүс уулздаг газар, тухайлбал оюутан, уран бүтээлч, эрдэмтэн, сайн дурынхан, залуу бизнесменүүдийн дунд төрдөг. Тэнд протоколын үг хэллэг биш, монгол, орос, хятад хэлээр хийсэн амьд яриа сонсогддог.
Ард түмний дипломат ажил: бидэнд дутагдаж буй зүйл
Үнэнийг хэлье. Монгол, Орос, Хятадын хоорондын төр засгийн түвшний харилцаа баялаг ч залуучууд болон хүмүүнлэгийн чиглэлийн хөдөлгөөн одоо ч дутуу үнэлэгдсээр байна. Бид хийн хоолой, төмөр зам барьж, худалдааны хэлэлцээр байгуулж, дээд хэмжээний уулзалт зохион байгуулдаг. Гэтэл энгийн хүмүүсийн түвшинд бие биеийнхээ тухай хэр их мэддэг вэ? Монгол оюутан Орос, Хятадын залуусын амьдралын талаар хэр их мэдэх вэ? Монгол соёлын нүүдлийн гүн ухааныг гадаадынхан хэр их ойлгодог вэ?
Энэ орон зайг Монгол Улсад байгуулагдах ШХАБ-ын Ард түмний дипломатын залуучуудын төв нөхөж чадна. Манай улсад ийм төв зайлшгүй хэрэгтэй.
Ийм төв байгуулах нь гурван орны, мөн ШХАБ-ын гишүүн болон түнш орнуудын залуучууд дараах зүйлийг хийж чадах амьд талбар бий болоход түлхэц болж магадгүй:
ШХАБ – залуучуудын дипломат ажлын байгалийн орон гэр
Яагаад яг Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага ийм төвийн орчин болох ёстой вэ? Хариулт тодорхой.
ШХАБ бол цэргийн блок биш, явцуу утгаараа эдийн засгийн холбоо ч биш. Энэ нь юуны өмнө яриа хэлэлцээ, итгэлцлийн байгууллага юм. Түүний дүрэмд ард түмний харилцан ойлголцлыг бэхжүүлэх, соёлын олон янз байдлыг хөгжүүлэх, шударга дэлхийн дэг журмын үзэл санааг дэмжих зорилтыг тодорхой тусгасан байдаг. Дэлхий тогтворгүй байдал, туйлшралыг туулж буй өнөө үед ШХАБ нь Дорно, Өрнө, Өмнөдийн дуу хоолой нэгэн зэрэг сонсогддог цөөхөн талбарын нэг хэвээр байна.
Монгол Улсын хувьд ШХАБ-ын яриа хэлэлцээний түншийн статус нь зүгээр нэг хэлбэр төдий зүйл биш. Энэ нь иргэншлүүд уулздаг орон зай байх гэсэн манай онцгой үүргийг хүлээн зөвшөөрсөн хэрэг юм. ШХАБ-ын Ард түмний дипломатын төвийг монгол нутагт байгуулах нь энэ эрхэм зорилгод логикоор нийцэж, түншийн статусыг байгууллагын мөрийн хөтөлбөрийг хамтран бүтээгчийн статус болгон хувиргана.
105 жилийн нөхөрлөл: шинэ барилгын суурь
Монгол Улс, Оросын дипломат харилцааны ой нь зөвхөн өнгөрсөн үеийг эргэн санах шалтгаан биш. Энэ нь цаашдыг харах боломж юм.
105 жилийн хугацаанд манай орнууд олон зүйлийг туулсан. Монгол аратууд Аугаа эх орны дайны жилүүдэд Зөвлөлтийн цэргүүдэд тусалсан. Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүд Эрдэнэт, Дарханыг барьсан. Монгол оюутнууд Москва, Ленинградын их, дээд сургуулиудын лекцийн танхимыг дүүргэж байсан. Энэ нийтлэг дурсамж бол үнэлж баршгүй хөрөнгө юм. Гэвч энэ хөрөнгийг хадгалаад зогсохгүй, шинэ үеийнхэнд хөрөнгө оруулах хэрэгтэй.
Өнөөдөр Орос, Монгол хоёр “Орос–Монгол–Хятадын эдийн засгийн хөгжлийн коридор”-оос эхлээд тал хээр болон Хөвсгөл нуурыг хамгаалах байгаль орчны санаачилга хүртэл шинэ хамтарсан төслүүдийн босгон дээр зогсч байна. Эдгээр үйл явцад залуучууд хажуугаас харагч биш, шууд оролцогч байх ёстой.
Залуучуудын дипломат ажил хил залгаа бүс нутгуудад, тухайлбал Буриад, Забайкалийн хязгаар, Хятадын Өвөрмөнгөлд онцгой хүч чадалтай. Эдгээр нь хил хаалт биш, уулзалтын газар болсон нутаг юм. Өвөг дээдэс нь ойролцоо хэлээр ярьдаг, хилийн хоёр талд цайгаа сүүтэй чанаж уудаг энэ нутагт амьд, дулаан холбоо оршдог. Үүнийг хайрлан хамгаалж, цаашид өвлүүлэх хэрэгтэй.
Гурван талт хэлбэр: Монгол, Орос, Хятад
Монгол–Орос–Хятадын гурван талт хэлбэр тусад нь ярихад зохистой. 2016 онд гурван талт зөвлөлдөх механизм байгуулж, 2023 онд талууд эдийн засгийн коридорын хүрээнд хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэх чиглэлээ баталгаажуулсан. Гэвч хүмүүнлэгийн агуулгагүй эдийн засаг бол махгүй яс мэт юм.
ШХАБ-ын Ард түмний дипломатын төв гурван талт хамтын ажиллагааны тэрхүү “зөөлөн” элемент болж чадна:
Үйлдэх цаг нь одоо
Бид дэлхий огцом өөрчлөгдөж буй эрин үед амьдарч байна. Шинэ эвсэл бүрдэж, логистикийн сүлжээ өөрчлөгдөж, бүрэн эрхт байдал, олон туйлт ойлголтыг дахин тайлбарлаж байна. Энэ шинэ ертөнцөд Монгол Улс геополитикийн объект биш, харин субьект, яриа хэлэлцээний талбар, оюун ухаан ба сайн хөршлөлийн дуу хоолой байх ховор боломжтой байна.
Гэвч энэ боломж өөрөө биелэхгүй. Үүнд институци, дэд бүтэц, хамгийн гол нь хүмүүс хэрэгтэй. Залуу, эрч хүчтэй, хэд хэдэн хэлээр ярьдаг, хөршүүдийнхээ соёлыг ойлгож, хүндэлдэг хүмүүс хэрэгтэй.
ШХАБ-ын Ард түмний дипломатын залуучуудын төвийг Монгол Улсад байгуулах нь утопи биш. Энэ бол төрийн байгууллага, их, дээд сургууль, олон нийтийн байгууллага, гурван орны бизнесийн хүчин чармайлтыг өнөөдөр ч нэгтгэж чадах бодитой, хэрэгжих боломжтой төсөл юм.
“Морь унаад, замдаа гар” гэсэн монгол хуучны зүйр үг бий. Бид аль хэдийн эмээл дээр суучихлаа. Оростой 105 жилийн нөхөрлөл, Хятадтай олон зууны хөрш зэргэлдээ байдал, ШХАБ-ын өсөн нэмэгдэж буй үүрэг роль, энэ бүхэн бол бидний морь, бидний тэнхээ.
Харин урагш чиглэсэн замыг залуучууд тавина. Тэдэнд өөрсдийн гэр, өөрсдийн голомт хэрэгтэй. Тэнд уулзаж, ярилцаж, маргалдаж, тохиролцож болно. Тэнд зүгээр л хамт байж болно. Монгол, орос, хятад, казах, узбек, тажик хүмүүс, Евразийн ирээдүйг хэн нэгний эсрэг бус, бие биетэйгээ хамтдаа байгуулдаг гэдэгт итгэдэг бүх хүн хамт байх болно.
Энэ гэрийг хамтдаа бариацгаая.
.png)
