Дэлхийн хоёрдугаар дайнд цэг тавьж, Японы Квантуны армийг бут ниргэхэд БНМАУ-ын цэрэг Зөвлөлтийн армитай хамтран оролцсон 1945 оны наймдугаар сарын үйл явдалд зориулсан Монголын түүхч Цэдэндамбын Батбаяр, Данзангийн Лүндээжанцан нарын «1945 оны Чөлөөлөх дайн: Монгол ба дэлхий дахин» ном хэвлэгдэн гарлаа.

Уг бүтээлийн гол үнэ цэнэ нь 1945 оны наймдугаар сард Монгол Ардын Хувьсгалт Цэргийн (МАХЦ) байлдааны ажиллагааг анх удаа орос хэлээр нарийвчлан судалж, дүрслэн харуулсанд оршиж байна. Номын зохиогчид Дэлхийн хоёрдугаар дайныг бүрмөсөн дуусгавар болгоход хамтдаа хувь нэмэр оруулсан Монгол, Зөвлөлтийн цэргүүдийн хамтын гавьяа зүтгэлд ихээхэн анхаарал хандуулжээ.

Монгол Улсын хувьд энэ дайныг Чөлөөлөх дайн гэж зүй ёсоор үздэг. Бүр 1930-иад онд Японы Ази дахь түрэмгийлэл, Манжуур болон Өвөр Монголыг эзлэн түрэмгийлсэн явдал нь Монгол Улсын аюулгүй байдалд шууд заналхийлж байв. Ийм нөхцөлд Монгол, Зөвлөлт Холбоот Улсын холбоотон байх нь онцгой ач холбогдолтой болсон юм.

Ирээдүйн Ялалтад хүрэх замд Халхын голын тулалдаан хамгийн чухал түүхэн үе шат болсон билээ. Яг энд 1939 онд Монгол, Зөвлөлтийн дайчид мөр зэрэгцэн зогсож, Японы түрэмгийллийг таслан зогсоосноор Дэлхийн хоёрдугаар дайны ирж буй сорилтуудын өмнөхөн өөрсдийн улс орнуудын аюулгүй байдлыг хангаж чадсан юм.

1945 оны наймдугаар сар гэхэд Монгол Ардын Хувьсгалт Цэрэг байлдааны чадавхаа үлэмж бэхжүүлсэн байв. Манжуурын стратегийн давшилтын ажиллагааны явцад Монголын цэргүүд Зөвлөлтийн армийн хамт Өвөр Монголын газар нутгийг чөлөөлж, Цагаан хэрэм хүртэл урагшилсан түүхтэй.

Энэхүү ном нь түүхэн ой санамжийг хадгалан үлдээхэд чухал хувь нэмэр оруулах бөгөөд Монгол, Орос болон Зүүн Азийн бүс нутгийн түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн үйл явдлуудыг шинэ өнцгөөс харах боломжийг олгох юм.

Эх сурвалж: Монцамэ